درآمد به منطق (ایروینگ کپی-کارل کوهن) فصل چهاردهم- علم و فرضیه

هر کار علم آن قدر مهم تا برای چند نسل به یاد بماند نمونه‌هایی ناقص از هنر استدلال زمان تدوین خود را به‌دست می‌دهد؛ و چنین است که هر قدم عمده در علم درسی در منطق است.  __چارلز سندرس  پیرس

فصل۱۴- علم و فرضیه (خرد علمی)

این فصل کاوش آن اصول است که زمینه روش‌های علم‌اند.

۱.۱۴-  ایضاح علمی

 

در این قسمت ایضاحعلمی از غیرعلمی را تمیز می‌دهیم. اولی همیشه فرض انگار و  تصدیق‌پذیر تجربی است و دومی قاطع و جزمی، یعنی، گزاره‌های قابل استنتاج آن آزمون ناپذیر.

 

 

 

 

۲.۱۴-  جستار علمی: فرضیه وتأیید

در این قسمت روش علم که تکیه بر تأیید فرضیه‌ها دارد را می‌کاویم و هفت مرحله قابل تمیز در هر پژوهش علمی را شناسایی می‌کنیم:

 

آ. شناسایی و تدوین مسئله از قسمی
ب. ساخت بعضی فرضیه‌های آغازین
ج. گردآوری بعض داده‌های افزون در پرتو  فرضیه آغازی
د. پیکربندی یک فرضیه کاملاً ایضاحی با پشتوانگی داده‌های گردآمده
ه. استنتاج نتایج بیشتر از  فرضیه ایضاحی
و. آزمون نتایج استنتاجی
ز. کار بستن نظریه گسترانده

 

 

 

 

۳.۱۴-  ارزیابی ایضاحات علمی

 در  این قسمت ارزیابی فرضیه‌های جایگزین را کاوش می‌کنیم و شناسایی معیارهایی که می‌توان با آن‌ها میان فرضیه‌های رقیب گزینش کرد:

۱. همسازی یک نظریه با بدنه نظریه‌ تثبیت‌شده پیشین
۲. اندازه توان پیش‌بینی یا ایضاحی که یک نظریه جدید بازنمود می‌کند
۳. سادگی نسبی نظریه‌های رقیب

 

و این معیارها را به نمونه‌ها از رویدادهای تاریخ علم نشان می‌دهیم— بیشتر از همه برجسته— جایگزینی نظریه زمین-مرکزی(بطلمیوسی) منظومه شمسی به‌وسیله نظریه خورشید-مرکزی(کوپرنیکی) تأییدشده با مشاهدات قابل‌توجه گالیله.

 

۴.۱۴-  طبقه‌بندی چونان فرضیه

در این قسمت(قسمت پایانی فصل) طبقه‌بندی مورد بحث است، یک ابزار ذهنی دارای ارزش فراوان در علوم اجتماعی و زیستی و نیز علوم فیزیکی؛ و توجه بدان که هر طرح طبقه‌بندی درستی‌های عام را نشان می‌دهد و همچنین فراخوان برای شکل‌گیری فرضیه‌های ایضاحی.

بعلاوه زندگی‌نامه مختصر  منطق‌دانان که در زیر آمده در جای خود آمده‌اند:

۱. چارلز سندرس پیرس فصل ۹ قسمت ۸    
۲. گوتلوب فرگه فصل ۱۱ فسمت ۱    
۳. آلفرد نورث وایتهد فصل ۱۱ قسمت ۳    
۴. جان فون تویمان فصل ۱۱ قسمت ۴    
۵. برتراند راسل فصل ۱۱ قسمت ۵